Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego we Wrocławiu

POSTANOWIENIE

Dnia 10 kwietnia 2025 r.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący: SSO Małgorzata Dasiewicz - Kowalczyk

Protokolant: Karolina Hyczko

po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2025 r. we Wrocławiu

na rozprawie

sprawy z wniosku R. D. (1)

przy udziale uczestniczki postępowania G. N.

o podział majątku wspólnego S. D. (1) i H. D. i dział spadku

na skutek apelacji uczestniczki postępowania

od postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Krzyków we Wrocławiu

z dnia 8 listopada 2023 r.

sygn. akt II Ns 101/22

postanawia:

I.  sprostować z urzędu zaskarżone postanowienie w zakresie numeracji poszczególnych punktów postanowienia znajdujących się po punkcie VII w ten sposób, że po punkcie VII wpisać: w miejsce punktu V - punkt VIII, w miejsce punktu VI - punkt IX, w miejsce punktu VIII - punkt X, w miejsce punktu IX - punkt XI, w miejsce punktu X - punkt XII, w miejsce punktu XI - punkt XIII, w miejsce punktu XII - punkt XIV, w miejsce punktu XIII - punkt XV;

II.  zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie VI w ten sposób, że ustalić, iż uczestniczka postępowania G. N. poniosła koszty pogrzebu spadkodawczyni S. D. (1) w wysokości 6804,40 zł; zmienić je również w punkcie VIII ( błędnie oznaczonym punktem V ) w ten sposób, że zasądzić od uczestniczki postępowania G. D. na rzecz wnioskodawcy R. D. (1) tytułem spłaty udziału wnioskodawcy w przyznanych uczestniczce postępowania składnikach po S. D. (1) i H. D. ( przy uwzględnieniu spłaty 99.431,80 zł dokonanej już przez uczestniczkę ) - kwotę 180.525,56 zł ( sto osiemdziesiąt tysięcy pięćset dwadzieścia pięć złotych pięćdziesiąt sześć groszy ) płatną w sześciu ratach: a) pierwsza rata w wysokości 10.000 zł płatna w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia w płatności, b) druga rata w wysokości 34.000 zł płatna w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia płatności; c) trzecia rata w wysokości 34.000 zł płatna w terminie 12 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia płatności; d) czwarta rata w wysokości 34.000 zł płatna w terminie 18 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia płatności; e) piąta rata w wysokości 34.000 zł płatna w terminie 24 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia płatności; f) szósta rata w wysokości 34.525,56 zł płatna w terminie 30 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia płatności; zmienić zaskarżone postanowienie także w punkcie X ( błędnie oznaczonym w zaskarżonym postanowieniu punktem VIII ) w ten sposób, że zasądzić od wnioskodawcy R. D. (1) na rzecz uczestniczki S. D. (1) 2925 zł ( dwa tysiące dziewięćset dwadzieścia pięć złotych ) zwrotu kosztów pogrzebu S. D. (1) płatne w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi płatności, nie naruszając w pozostałym zakresie rozstrzygnięcia tego punktu;

III.  oddalić apelację w pozostałej części;

IV.  oddalić wniosek wnioskodawcy i uczestniczki postępowania o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

SSO Małgorzata Dasiewicz – Kowalczyk

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 listopada 2023 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia – Krzyków we Wrocławiu w punkcie I ustalił, że w skład majątku wspólnego S. D. (1) i H. D. wchodzi prawo własności lokalu mieszkalnego nr (...), stanowiącego odrębną nieruchomość, położonego we W. przy ul. (...), dla którego Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Krzyków we Wrocławiu, IV Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą numer (...), wraz z udziałem w wysokości 108/10000 w nieruchomości wspólnej, którą stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia niesłużące wyłącznie do użytku właściciel lokali, o wartości 506.000 zł (pięćset sześć tysięcy złotych); w punkcie II ustalił, że udziały S. D. (1) i H. D. w majątku wspólnym były równe; w punkcie III ustalił, że w skład spadku po H. D., zmarłym 20 stycznia 2007 r., ostatnio stale zamieszkałym we W. przy ul. (...), wchodzi udział w ½ części w prawie własności lokalu mieszkalnego nr (...), stanowiącego odrębną nieruchomość, położonego we W. przy ul. (...), dla którego Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Krzyków we Wrocławiu, IV Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą numer (...), , wraz z udziałem w wysokości 108/10000 w nieruchomości wspólnej, którą stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia niesłużące wyłącznie do użytku właściciel lokali, o wartości 253.000 zł (dwieście pięćdziesiąt trzy tysiące złotych); w punkcie IV ustalił, że w skład spadku po S. D. (1), zmarłej 16 marca 2021 r., ostatnio stale zamieszkałej we W. przy ul. (...), wchodzi: a) udział w 4/6 części w prawie własności lokalu mieszkalnego nr (...), stanowiącego odrębną nieruchomość, położonego we W. przy ul. (...), dla którego Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Krzyków we Wrocławiu, IV Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą numer (...), , wraz z udziałem w wysokości 108/10000 w nieruchomości wspólnej, którą stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia niesłużące wyłącznie do użytku właściciel lokali, o wartości 337.333 zł (trzysta trzydzieści siedem tysięcy trzysta trzydzieści trzy złote), b) środki pieniężne na rachunku płatniczym (...) o nr (...) w kwocie 53.914,73 zł (pięćdziesiąt trzy tysiące dziewięćset czternaści złotych siedemdziesiąt trzy grosze), c) wierzytelność o zwrot kwoty 10.000 zł (dziesięć tysięcy złotych) z tytułu umowy pożyczki zawartej między S. D. (1) oraz R. D. (1) i S. D. (2), tj. składniki majątkowe o łącznej wartości 401.248,06 zł (czterysta jeden tysięcy dwieście czterdzieści sześć złotych sześć groszy); w punkcie V ustalił, że uczestniczka G. N. poniosła wydatki na utrzymanie wchodzącej w skład spadku po S. D. (1) i H. D. nieruchomości, opisanej w pkt I postanowienia w kwocie 56.161,01zł (pięćdziesiąt sześć złotych sto sześćdziesiąt jeden złotych jeden grosz); w punkcie VII ustalił, że wnioskodawczyni G. N. poniosła koszty pogrzebu spadkodawczyni S. D. (1) w wysokości 954,40 zł; w punkcie VII dokonał podziału majątku wspólnego S. D. (1) i H. D., działu spadku po H. D. oraz działu spadku po S. D. (1) w ten sposób, że: 1. uczestniczce G. N. przyznał na wyłączną własność: a) prawo własności nieruchomości opisanej w pkt I postanowienia o wartości 506.000 zł (pięćset sześć tysięcy złotych), b) środki pieniężne na rachunku płatniczym (...) nr (...) w kwocie 53.914,73 zł (pięćdziesiąt trzy tysiące dziewięćset czternaści złotych siedemdziesiąt trzy grosze), tj. składniki majątkowej o łącznej wartości 559.914,73 zł (pięćset pięćdziesiąt dziewięć tysięcy dziewięćset czternaści złotych siedemdziesiąt trzy grosze), a 2. wnioskodawcy R. D. (1) przyznał na wyłączną własność wierzytelność opisaną w pkt. III lit. c);

tj. składnik majątkowy o wartości 10.000 zł; w punkcie V. zasądził od uczestniczki postępowania G. N. na rzecz wnioskodawcy R. D. (1) tytułem spłaty udziału wnioskodawcy w przyznanych uczestniczce postępowania składnikach spadku po S. D. (1) i H. D. kwotę 279.957,36 zł (dwieście siedemdziesiąt dziewięć tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt siedem złotych trzydzieści sześć groszy) w sześciu ratach:

a) pierwsza w kwocie 40.000 zł (czterdzieści tysięcy złotych), płatna w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w przypadku uchybienia terminowi płatności;

b) druga w kwocie 50.000 zł (pięćdziesiąt tysięcy złotych) płatna w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w przypadku uchybienia terminowi płatności;

c) trzecia w kwocie 50.000 zł (pięćdziesiąt tysięcy złotych) płatna w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w przypadku uchybienia terminowi płatności;

d) czwarta w kwocie 50.000 zł (pięćdziesiąt tysięcy złotych) płatna w terminie 18 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w przypadku uchybienia terminowi płatności;

e) piąta w kwocie 50.000 zł (pięćdziesiąt tysięcy złotych) płatna w terminie 24 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w przypadku uchybienia terminowi płatności;

f) szósta w kwocie 39.957,36 zł (trzydzieści dziewięć tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt siedem złotych trzydzieści sześć groszy) płatna w terminie 30 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w przypadku uchybienia terminowi płatności; w punkcie VI zasądził od wnioskodawcy R. D. (1) na rzecz uczestniczki G. N. kwotę 5.568,20 zł (pięć tysięcy pięćset sześćdziesiąt osiem złotych dwadzieścia groszy) tytułem spłaty udziału uczestniczki postępowania w przyznanym wnioskodawcy składniku spadku po S. D. (1), zwrotu kosztów pogrzebu S. D. (1) oraz zwrotu przypadającego stosownie do jego udziału w spadku wydatków na utrzymanie wchodzącej w skład spadku po S. D. (1) i H. D. nieruchomości, opisanej w pkt I postanowienia, płatną w ciągu 14 dni po uprawomocnieniu się niniejszego postanowienia, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w przypadku uchybienia terminowi płatności; w punkcie VIII oddalił w pozostałym zakresie wniosek uczestniczki G. N. o rozliczenie wydatków na utrzymanie nieruchomości opisanej w pkt I postanowienia; w punkcie IX oddalił wniosek wnioskodawcy o waloryzację rat, na które rozłożona została kwota zasądzona w pkt V postanowienia; w punkcie X obciążył kosztami postępowania w zakresie opłaty od wniosku oraz kosztów opinii biegłego, wnioskodawcę i uczestniczkę w częściach równych, i z tego tytułu zasądzić od uczestniczki G. N. na rzecz wnioskodawcy R. D. (1) kwotę 1.000 zł (jeden tysiąc złotych); w punkcie XI nakazał uiścić wnioskodawcy R. D. (1) na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Krzyków kwotę 679,20 zł (sześćset siedemdziesiąt dziewięć złotych dwadzieścia groszy); w punkcie XII nakazał uiścić uczestniczce G. N. na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Krzyków kwotę 679,20 zł (sześćset siedemdziesiąt dziewięć złotych dwadzieścia groszy); w punkcie XIII ustalił, że w pozostałym zakresie wnioskodawca i uczestniczka ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Rozstrzygnięcie swoje Sąd I instancji wydał w oparciu o następujące ustalenia faktyczne:

Prawo własności lokalu mieszkalnego numer (...) położonego w budynku przy ulicy (...) we W., dla którego Sąd Rejonowy dla Wrocławia – Krzyków IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) przysługiwało, na prawach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, H. D. i S. D. (1).

Udziały w majątku wspólnym H. D. i S. D. (1) były równe.

H. D. zmarł 20 stycznia 2007 r. W chwili śmierci pozostawał w związku małżeńskim ze S. D. (1). Ze związku małżeńskiego posiadali dwójkę dzieci: córkę G. N. i syna R. D. (1). Spadek po nim nabyli na podstawie ustawy: dzieci G. N. i R. D. (1) oraz żona S. D. (1), każdy po 1/3 części spadku.

W skład spadku po H. D. wchodził udział w wysokości ½ w prawie własności nieruchomości położonej przy ulicy (...) we W., stanowiącej lokal nr (...) usytuowany na III piętrze czterokondygnacyjnego budynku o czterech pokojach z kuchnią, łazienką i toaletą, o łącznej powierzchni 62,92 m ², dla której Sąd Rejonowy dla Wrocławia - Krzyków prowadzi księgę wieczysta o numerze KW (...), z własnością którego łączy się udział w wysokości 108/10000 w częściach wspólnych budynku i w prawie własności gruntu, objętych księgą wieczystą KW nr (...). W mieszkaniu tym, po śmierci H. D. mieszkała jego żona S. D. (1) oraz córka G. N.. Opłaty za przedmiotowy lokal, z tytułu czynszu i mediów były uiszczane regularnie.

W chwili śmierci spadkodawca H. D. posiadał wraz z żoną S. D. (1) rachunek bankowy w (...) Bank (...) SA z siedzibą w W., o nr (...) 0000 0006 2601 (...), którego saldo na dzień 20 stycznia 2007 r. wynosiło 10.894,07 zł. Środki zgromadzone na rachunku zostały wydatkowane przez S. D. (1) na codzienne życie.

S. D. (1) zmarła 16 marca 2021 r. W chwili śmierci spadkodawczyni była wdową i posiadała dwójkę dzieci: córkę G. N. i syna R. D. (1). Spadek po niej nabyły na podstawie ustawy dzieci: córka G. N. i syn R. D. (1), każdy po 1/2 części spadku.

W skład majątku spadkowego po S. D. (1) wchodzi udział w wysokości 4/6 w prawie własności nieruchomości położonej we W. przy ulicy (...), stanowiącej lokal nr (...) usytuowany na III piętrze czterokondygnacyjnego budynku o czterech pokojach z kuchnią, łazienką i toaletą, o łącznej powierzchni 62,92 m ², dla której Sąd Rejonowy dla Wrocławia - Krzyków prowadzi księgę wieczysta o numerze KW (...), z własnością którego łączy się udział w wysokości 108/10000 w częściach wspólnych budynku i w prawie własności gruntu, objętych księgą wieczystą KW nr (...). W nieruchomości, od chwili śmierci spadkodawczyni zamieszkuje uczestniczka G. N..

Wartość rynkowa nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego numer (...) położonego w budynku przy ulicy (...) we W., dla której Sąd Rejonowy dla Wrocławia - Krzyków prowadzi księgę wieczysta o numerze KW (...) wynosi 506.000 zł.

W skład majątku spadkowego po S. D. (1) wchodzą środki pieniężne na rachunku płatniczym (...) nr (...) w Banku (...) SA z siedzibą w W., w kwocie 53.914,73 zł. Upoważnienie, udzielone przez spadkodawczynię, do dysponowania środkami na w/w rachunku bankowym, posiadała uczestniczka G. N.. Obecnie na rachunku pozostaje kwota 46.946,65 zł.

W dniu 23 kwietnia 2018 r. spadkodawczyni S. D. (1) udzieliła pożyczki w kwocie 10.000 zł wnioskodawcy R. D. (1) dla syna R. D. (2). Kwota pożyczki została przekazana na poręczenie majątkowe w postępowaniu karnym. Umowa pożyczki nie została zgłoszona w Urzędzie Skarbowym.

Spadkodawczyni S. D. (1) posiadała ubezpieczenie na życie w (...) SA z siedzibą w W.. Po śmierci spadkodawczyni, wnioskodawca R. D. (1) otrzymał świadczenie z tytułu zgonu S. D. (1), w kwocie 2.000 zł jako jedyny uposażony na polisie.

Pogrzeb S. D. (1) i konsolację zorganizowała i sfinansowała uczestniczka G. N., częściowo z zasiłku pogrzebowego, częściowo ze środków pochodzących z rachunku bankowego spadkodawczyni S. D. (1) w Banku (...) SA z siedzibą w W.. Koszt pogrzebu niepokryty przez zasiłek pogrzebowy z ZUS wyniósł 954 zł.

Uczestniczka G. N. czyniła nakłady na nieruchomość przy ulicy (...) we W., wchodzącą w skład spadku, w postaci wydatków na koszty stałe utrzymania nieruchomości (eksploatację, ubezpieczenie budynków, sprzątanie, dezynsekcję i deratyzację, opłaty za tereny wspólne, odpis na fundusz remontowy, konserwację, wywóz śmieci, domofon, przeglądy okresowe) oraz na podatek od nieruchomości w roku 2021 i 2022, w łącznej kwocie 51.161,01 zł.

Wnioskodawca R. D. (1) jest obecnie na emeryturze, zamieszkuje z żoną S. D. (2), która pracuje. Dochód w gospodarstwie domowym wnioskodawcy wynosi ok. 8.000 zł netto miesięcznie. Małżonkowie spłacają kredyt hipoteczny. Dzieci wnioskodawcy są już samodzielne i nie zamieszkują z rodzicami. Wnioskodawca cierpi na liczne schorzenia, w tym przewlekłą, całkowitą niewydolność oddechową w przebiegu zespołu hipowentylacji otyłych, otyłość, polimialgię reumatyczną, nadciśnienie tętnicze oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Wnioskodawca zmuszony jest poddawać się codziennie domowej wentylacji, z użyciem respiratora przez około 15 godzin na dobę. Obecnie wnioskodawca korzysta z respiratora leasingowanego, za który płaci NFZ. W przypadku zakończenia refundacji takiego leczenia, wnioskodawca zostanie zmuszony do zakupu respiratora, którego koszt waha się w granicach 24.000 zł – 35.000 zł, do czego dochodzi miesięczny koszt obsługi respiratora w kwocie ok. 300 zł. Z uwagi na dużą otyłość, u wnioskodawcy istnieje wskazanie do przeprowadzenia operacji bariatrycznej, która, jeśli miałaby odbyć się w najbliższym czasie, musiałaby zostać przeprowadzona odpłatnie, z uwagi na długi czas oczekiwania na taki zabieg w ramach świadczeń finansowanych przez NFZ, a jej koszt w zależności od metody waha się w granicach od 40.000 zł – 70.000 zł. W dniach od 7 do 10 sierpnia 2023 r. wnioskodawca przebywał w 4 (...) Szpitalu (...) z Polikliniką SP ZOZ we W. na Oddziale Neurochirurgii, gdzie przeprowadzono u niego leczenie operacyjne przepukliny krążka międzykręgowego kręgosłupa na poziomie C3/C4.

G. N. prowadzi gospodarstwo domowe samotnie, zamieszkuje w lokalu przy ul. (...) we W.. Utrzymuje się z emerytury i wynagrodzenia za pracę w kwocie ok. 2.500 zł netto miesięcznie, łącznie jej miesięczny dochód wynosi ok. 5.000 zł netto. Uczestniczka choruje na reumatoidalne zapalenie stawów oraz niedoczynność tarczycy, w lipcu 2022 r. uczestniczka podczas jazdy na rowerze złamała obie kości podudzia, przeszła zabieg repozycji ze stabilizacją wewnętrzną złamania, odbyła kilkumiesięczne leczenie i rehabilitację. Uczestniczka z racji wieku i osiąganych dochodów nie ma zdolności kredytowej.

Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy wskazując, iż wnioskodawca R. D. (1) wniósł o dokonanie działu spadku po swoich rodzicach H. D. i S. D. (1) oraz podziału ich majątku dorobkowego, zastosowanie znajdzie przepis art. 689 k.p.c. W myśl art. 689 k.p.c. jeśli cały majątek spadkowy stanowi współwłasność z innego tytułu niż dziedziczenie, dział spadku i zniesienie współwłasności (podział majątku wspólnego – art. 567 § 3 k.p.c.) mogą być połączone w jednym postępowaniu. Przy czym, jeśli w skład spadku wchodzi udział spadkodawcy w majątku objętym wspólnością ustawową, do dokonania działu spadku niezbędne jest jednoczesne z działem spadku połączone we wspólnym postępowaniu lub uprzednie przeprowadzenie podziału majątku wspólnego (uchwała SN z 2 marca 1972 r., sygn. III CZP 100/71, opublik. w OSNC z 1972 r., nr 7-8, poz. 129). Jak wskazał Sąd Rejonowy, stosownie do treści art. 31 § 1 k.r.io. z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). W myśl § 2 cytowanego przepisu do majątku wspólnego należą w szczególności: pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków, środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków oraz kwoty składek zaewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

W niniejszej sprawie poza sporem była okoliczność, iż spadkodawcy H. D. i S. D. (1) w równym stopniu przyczynili się do powstania majątku wspólnego, albowiem brak było wniosków którejkolwiek ze stron co do ustalenia ich nierównych udziałów w majątku wspólnym, w związku z czym niewątpliwie ich udziały w tym majątku są równe w myśl ogólnej zasady z art.43 § 1 k.r.io., który stanowi, że udziały obojga małżonków w majątku wspólnym są równe, a które to domniemanie równości udziałów małżonków nie zostało w niniejszym postępowaniu obalone. W związku z tym kwestią będącą przedmiotem oceny Sądu Rejonowego, było poczynienie ustaleń co do składu i wartości majątku wspólnego. Zasadą jest, jak wskazał przy tym Sąd, że podział majątku wspólnego obejmuje składniki należące do tego majątku w dacie ustania wspólności oraz istniejące w chwili dokonywania podziału. Zgodnie z art. 567 § 3 k.p.c. do postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące postępowania w przedmiocie działu spadku, a zatem, między innymi również art. 684 k.p.c. Podobnie zatem, jak skład i wartość spadku, także skład i wartość majątku wspólnego byłych małżonków ustala Sąd. Identycznie też, jak w wypadku działu spadku, chwilą właściwą dla określenia wartości wspólnego byłych małżonków jest chwila dokonywania podziału tego majątku, tj. chwila zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 w zw. z art. 13 § 1 k.p.c.). Jak wskazał Sąd Rejonowy z art. 922 § 1 k.c. wynika, iż spadek stanowi ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego, które należały do niego w chwili otwarcia spadku, to jest w chwili śmierci. Zgodnie z przepisem art. 567 § 3 k.p.c. do postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, a zwłaszcza do odrębnego postępowania w sprawach wymienionych w paragrafie pierwszym tego artykułu (podział majątku, żądanie ustalenia nierównych udziałów zwrot wydatków, nakładów i innych świadczeń z majątku wspólnego na rzecz majątku osobistego lub odwrotnie) stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku. W sprawie o dział spadku, Sąd z urzędu ustala skład i wartość masy spadkowej. Między chwilą otwarcia spadku a chwilą dokonania działu spadku może upłynąć znaczny okres. Czynnik upływu czasu oddziałuje na określenie wartości spadku, może mieć jednak wpływ również na skład spadku. Spadkobiercy mogą bowiem dokonywać różnych czynności faktycznych i prawnych względem nabytego majątku spadkowego, w wyniku czego skład tego majątku może się różnić w chwili działu spadku od składu istniejącego w chwili otwarcia spadku. O tym, że ustawodawca przewidział zmiany w składzie majątku spadkowego, świadczy treść art. 684 k.p.c., w którym stwierdzono, że sąd ustala skład spadku ulegającego podziałowi. Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że co do zasady dział spadku powinien obejmować rzeczy i prawa, które istniały w chwili otwarcia spadku i które istnieją w chwili dokonywania działu, przy czym ich wartość ustala się według otwarcia spadku (ustania wspólności), jego zaś wartość - według cen z chwili dokonania działu (por. uchwała SN z 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNC 1975, Nr 6, poz. 90).

W niniejszej sprawie nie było sporne, że do majątku wspólnego H. D. i S. D. (1) wchodziło prawo własności lokalu mieszkalnego numer (...) położonego w budynku przy ulicy (...) we W.. Wartość tego lokalu Sąd I instancji, ustalił na podstawie opinii biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości. Według cen aktualnych wartość lokalu mieszkalnego to 506.000 zł. Uczestnicy nie kwestionowali opinii biegłego, a w ocenie Sądu była ona zaś wyczerpująca i spójna. Tym samym w skład spadku po H. D. wchodził wynoszący ½ udział w prawie własności lokalu mieszkalnego przy ulicy (...) we W.. Drugi udział przypadł S. D. (1). Spadek po H. D. nabył każdy po 1/3 S. D. (1), R. D. (1) i G. N.. Wnioskodawcy R. D. (1) i uczestniczce G. N. przypadał więc wynoszący 1/6 udział w prawie własności, a S. D. (1) udział wynoszący 4/6 (1/2 + 1/3 z ½). Udział S. D. (1) odziedziczyły w całości jej dzieci: R. D. (1) i G. N., którym przysługuje więc wynoszący po ½ udział w prawie własności lokalu (1/6 H. D. i 2/6 S. D. (1)).

W skład spadku po S. D. (1) wchodziły również, jak wskazał Sąd, środki pieniężne na rachunku płatniczym w Banku (...) SA z siedzibą w W. o nr (...), w kwocie 53.914,73 zł, według stanu na dzień 16 marca 2021 r. Udziały stron postępowania w niniejszym składniku majątku spadkowego wynosiły jak w/w, po ½.

Wnioskodawca i uczestniczka pozostawali natomiast w sporze co do okoliczności, iż w skład majątku spadkowego wchodziła wierzytelność w kwocie 10.000 zł z tytułu pożyczki udzielonej przez S. D. (1) wnioskodawcy dla syna R. D. (2). Spór nie dotyczył okoliczności czy pożyczka taka została przez spadkodawczynię wnukowi udzielona, a jedynie tego czy pożyczka ta została częściowo spłacona, częściowo umorzona, co podnosił wnioskodawca. Wnioskodawca – poza zeznaniami świadków - żony S. D. (2) i syna – R. D. (2), ocenionymi przez Sąd I instancji, z uwagi na więź rodzinną świadków z wnioskodawca z dużą dozą ostrożności, której to oceny Sąd dokonał omawiając dowody w niniejszej sprawie - nie zaoferował innego materiału dowodowego, który potwierdziłby jego twierdzenia co do faktu spłaty tejże pożyczki, czy tez jej częściowego umorzenia. Sąd dokonał zatem wiążącego dla pożyczkobiorcy i dla następców prawnych pożyczkodawcy rozstrzygnięcia sporu co do istnienia tej wierzytelności, ustalając, że wchodziła ona w skład spadku po S. D. (1).

W skład spadku nie wchodziła natomiast, jak wskazał Sąd Rejonowy, kwota 2.000 zł, wypłacona wnioskodawcy przez (...) SA z siedzibą w W., po śmierci S. D. (1), jako jedynemu uposażonemu na polisie na życie, którą posiadała spadkodawczyni. Zgodnie bowiem z art. 831 § 3 k.c., suma ubezpieczenia przypadająca uprawnionemu nie należy do spadku po ubezpieczonym.

Do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zniesienia współwłasności, a w szczególności art. 618 § 2 i 3 k.p.c. (art. 688 k.p.c.). W niniejszej sprawie dział spadku obejmował prawo własności lokalu mieszkalnego położonego przy ul. (...) we W., środki pieniężna na rachunku bankowym w kwocie 53.914,73 zł oraz wierzytelność w kwocie 10.000 zł, z tytułu pożyczki udzielonej przez spadkodawczynię R. D. (1) dla jego syna R. D. (2).

Uczestnicy postępowania, jak wskazał Sąd I instancji, byli zgodni co do sposobu działu spadku, jedynie w odniesieniu do lokalu mieszkalnego położonego przy ulicy (...) we W. i wskazywali, iż prawo to winna uzyskać wyłącznie G. N., która zamieszkuje lokal od czasów, gdy żyli jeszcze rodzice uczestników. Odnośnie środków na rachunku bankowym, wnioskodawca R. D. (1) wnosił o przyznanie tych środków uczestniczce. Uczestniczka G. N. wnosiła o przyznanie tych środków wnioskodawcy, co miałoby pomniejszać spłatę jego udziału w majątku spadkowym po przyznaniu na wyłączną własność uczestniczki nieruchomości przy ulicy (...) we W.. Odnośnie natomiast wierzytelności, wnioskodawca kwestionował jej istnienie, natomiast uczestniczka wnosiła o jej przyznanie wnioskodawcy.

W ocenie zatem Sądu, dział spadku po S. D. (1), powinien nastąpić poprzez przyznanie prawa własności lokalu przy ulicy (...) uczestniczce G. N., która od wielu lat zamieszkuje w lokalu przy ul. (...) we W.. Jest to jej centrum życiowe, nie ma prawa do innego lokalu mieszkalnego, a wnioskodawca posiada lokal mieszalny, który zajmuje wraz z żoną, w którym zaspokaja swoje potrzeby mieszkaniowe. Sąd Rejonowy postanowił przyznać środki na rachunku bankowym spadkodawczyni S. D. (1), wbrew wnioskowi uczestniczki, uczestniczce G. N. albowiem w chwili obecnej na rachunku bankowym spadkodawczyni saldo jest mniejsze o 6.968,08 zł w stosunku do salda na rachunku w chwili śmierci spadkodawczyń tj. pozostaje na nim 46.946,05 zł, i to uczestniczka była wyłączną dysponentką środków z rachunku spadkodawczyni, które zostały przez nią uszczuplone po śmierci matki.

Wierzytelność natomiast o zwrot kwoty 10.000 zł z tytułu pożyczki udzielonej przez spadkodawczynię S. D. (1) wnioskodawcy R. D. (1) dla syna R. D. (2), Sąd w drodze działu spadku przyznał wnioskodawcy R. D. (1).

Wskazując na powyższe Sąd ustalił, iż w wyniku podziału majątku wspólnego S. D. (1) i H. D., działu spadku po H. D. oraz działu spadku po S. D. (1), wnioskodawca otrzymał składnik majątkowy o wartości 10.000 zł, natomiast uczestniczka G. N. otrzymała składniki majątkowe o wartości 559.914,73 zł.

Sąd Rejonowy wskazał także, iż zgodnie z art. 1034 k.c. do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Jeżeli jeden ze spadkobierców spełnił świadczenie, może on żądać zwrotu od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości ich udziałów. Od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów. Stosownie do dyspozycji art. 686 k.p.c. w postępowaniu działowym sąd rozstrzyga także o wzajemnych roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych na spadek nakładów i spłaconych długów spadkowych. Jak stanowi art. 207 k.c. pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną. Poddając ocenie żądanie wnioskodawcy, Sąd I instancji uznał, że w tym przedmiocie materiał dowodowy zaoferowany przez niego w toku postępowania nie pozwalał na poczynienie stosownych ustaleń. Podkreślenia wymaga, że wskazane roszczenie ma w istocie obligacyjny charakter. Jak wskazał Sąd Najwyższy rozstrzygnięcie o roszczeniach określonych w art. 686 k.p.c., pozostających w związku z przeprowadzanym działem, nie należą do zakresu podejmowanych z urzędu przez sąd w postępowaniu o dział spadku (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 1970 r., III CRN 527/69, OSNCP 1970, nr 9, poz. 164 i uzasadnienie uchwały SN z dnia 13 lutego 1970 r., III CZP 97/69, OSPiKA 1971, z. 9, poz. 167).

Uczestniczka G. N., jak wskazał Sąd Rejonowy, domagała się rozliczenia pokrytych przez nią kosztów pogrzebu w kwocie 6.804,40 zł, pokrytych opłat z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2021 i 2022 w łącznej kwocie 182 zł, jak również wydatków, jakie poniosła w związku z utrzymaniem nieruchomości przy ul. (...) we W.. Wskazała, że od marca 2016 r. do sierpnia 2023 r. regularnie opłacała wydatki na koszty stałe utrzymania nieruchomości (eksploatację, ubezpieczenie budynków, sprzątanie, dezynsekcję i deratyzację, opłaty za tereny wspólne, odpis na fundusz remontowy, konserwację, wywóz śmieci, domofon, przeglądy okresowe). Łącznie z tego tytułu wydatkowała kwotę 55.979,01 zł, co Sąd ustalił na podstawie dołączonych do akt sprawy zestawień wymiaru opłat na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej w latach 2016 - 2023.

Sąd I instancji wskazał przy tym, iż zgodnie z art. 922 k.c. do długów spadkowych należą koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku. Powszechnie wskazuje się w doktrynie, że pojęcie kosztów pogrzebu spadkodawcy obejmuje wydatki związane z nabyciem miejsca na grób i trumny oraz koszty samej ceremonii pogrzebowej, np. przewóz zwłok z innego kraju do Polski (J. Pietrzykowski, [w:] Resich, Komentarz 1972, t. III, s. 1829; M. Pazdan, [w:] Pietrzykowski,Komentarz 2013, t. II, art. 922, Nb 54; J. Kremis, E. Gniewek, [w:] Gniewek, Komentarz 2011, art. 922, Nb 22; J.St. Piątowski, A. Kawałko, H. Witczak, [w:] System PrPryw, t. 10, 2009, s. 110). Obowiązek zwrotu kosztów pogrzebu temu, kto je poniósł, dotyczy jedynie wydatków już poniesionych. Do kosztów pogrzebu włączyć należy także wydatki na poczęstunek osób biorących udział w pogrzebie, jeśli odpowiada to zwyczajom panującym w danym środowisku i wydatek ten dokonywany jest w zakresie tych zwyczajów (por. wyr. SN z 6 stycznia 1982 r., II CR 556/81, Legalis oraz szerzej J. Kremis, E. Gniewek, [w:] Gniewek, Komentarz 2011, art. 922, Nb 22). W sytuacji, gdy do dziedziczenia dochodzi kilku spadkobierców, a koszty pogrzebu pokrył jeden z nich, po stronie tego ostatniego podmiotu powstają roszczenia regresowe do współspadkobierców o zwrot określonych części tych kosztów (por. E. Skowrońska-Bocian, [w:] System PrPryw, t. 10, 2009, s. 598). Po przeanalizowaniu dołączonych do wniosku faktur Sąd ustali, iż uczestniczka poniosła koszty pogrzebu, w części niepokrytej zasiłkiem pogrzebowym z ZUS, w kwocie 954,40 zł.

Sąd I instancji zaliczył zatem do wydatkowanych przez uczestniczkę wydatków na masę spadkową w postaci należności publicznoprawnych tj. podatku od nieruchomości za rok 2021 i 2022 w łącznej kwocie 182 zł. Był to, w ocenie Sądu, nakład konieczny tj. wydatek niezbędny do utrzymania rzeczy w należytym stanie, umożliwiającym normalne korzystanie z niej, zgodnie z przeznaczeniem, którego poniesienia nie kwestionował wnioskodawca.

Sąd oddalił jednak wniosek uczestniczki o rozliczenie pozostałych wydatków na nieruchomość, poczynionych przez nią w okresie od marca 2016 r. do sierpnia 2023 r. Podstawę prawną rozliczenia takich dokonanych wydatków po śmierci najpierw H. D., później S. D. (1), jak wskazał Sąd, stanowi art. 207 k.c. Nie można jednak z wywodzić, że na podstawie wskazanych przepisów współwłaściciel może domagać się od reszty współwłaścicieli, proporcjonalnie do ich udziałów, zwrotu każdego wydatku i w każdej sytuacji. Zasada podziału pożytków i przychodów według wielkości udziałów nie ma zastosowania, gdy współwłaściciele zawarli umowę o podział nieruchomości do korzystania ( quoad usum) i każdy z nich korzysta na zasadzie wyłączności z określonej fizycznie części nieruchomości (uchwała Sądu Najwyższego z 8 stycznia 1980 r., III CZP 80/79, OSNCP 1980/9/157). Współspadkobiercy mogą zatem uregulować sprawowanie zarządu spadkiem lub poszczególnymi przedmiotami wchodzącymi w skład spadku w drodze umowy, w razie zawarcia takiej umowy stosowanie art. 207 k.c. zostaje wyłączone. Również inne uzgodnienia (poza podziałem quoad usum) dotyczące posiadania i korzystania z rzeczy mogą rzutować na stosowny (odmienny od reguł art. 207 k.c.) rozkład wydatków i ciężarów związanych z rzeczą. Powierzenie, w trybie uzgodnienia umownego współwłaścicieli, wykonywania zarządu jednemu ze współwłaścicieli rodzi potrzebę ustaleń dotyczących rozliczeń z tytułu wydatków oraz innych ciężarów związanych z rzeczą (Edward Gniewek, Komentarz do art. 207 Kodeksu cywilnego). Prowadzi to w konsekwencji do przyjęcia, że w takim też zakresie każdy ze współwłaścicieli, używając fizycznie wydzieloną część, ponosi wszystkie wydatki związane z eksploatacją tej części. Skoro bowiem z podziału rzeczy wspólnej quoad usum, wynika również podział dochodów i pożytków odpowiadający podziałowi współposiadania i korzystania między współwłaścicielami, to taka sama zasada powinna obowiązywać w odniesieniu do rozdziału wydatków, jakie każdy ze współwłaścicieli ponosi na fizycznie wydzieloną część nieruchomości, przydzieloną mu do używania. W umowie o podziale quoad usum, współwłaściciele nie muszą wprost wyartykułować tych zasad, bowiem takie zasady podziału korzyści i dochodów oraz wydatków i ciężarów wynikają z samego dokonania umownego podziału nieruchomości do korzystania. Umowa taka, jak każda inna, rodzi skutki nie tylko w niej wyrażone lecz także wynikające z zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów (art. 56 k.c.), a wynikającym z zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów skutkiem umowy o podziale nieruchomości quoad usum jest taki podział pożytków i przychodów oraz wydatków i ciężarów, że pożytki i przychody pobierają tylko ci współwłaściciele, którzy z wyłączeniem pozostałych korzystają z określonej części nieruchomości i oni też wyłącznie ponoszą wydatki, ciężary i nakłady na tę część nieruchomości wspólnej (postanowienie SN z dnia 19 maja 2016 r., w sprawie o sygn. akt III CSK 282/15)

Odnosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd I instancji wskazał, że pomiędzy spadkobiercami w sposób dorozumiany doszło do ustaleń w zakresie tego kto będzie mieszkał w mieszkaniu spadkowym i kto w tym czasie będzie ponosił ciężary związane z jego utrzymaniem. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że zarówno przed, jak i po śmierci rodziców uczestników, w mieszkaniu spadkowym zamieszkiwała uczestniczka G. N., bezspornym było też, iż to jej finalnie przypadnie własność tego składnika spadku. Dla wnioskodawcy oczywistym było, iż skoro jeden ze spadkobierców zajmuje lokal spadkowy, będzie regulował należności z tytułu opłat do WM, jak i opłat za media. Wnioskodawca po śmierci rodziców nie mieszkał w mieszkaniu i nie żądał od uczestniczki dopuszczenia go do współkorzystania z tego lokalu. Można zatem uznać, że również przez fakty dokonane doszło do swoistego podziału przedmiotu spadku do użytkowania, a to w taki sposób, iż tylko uczestniczka G. N. z niego korzystał. Nie można zatem wywodzić, według Sądu, że na podstawie wskazanego przepisu (art. 207 k.c.) współwłaściciel może domagać się od reszty współwłaścicieli, proporcjonalnie do ich udziałów, zwrotu każdego wydatku na rzecz i w każdej sytuacji. Zasada wyrażona w przywołanym artykule stanowiąca, że wydatki związane z rzeczą wspólną są ponoszone przez współwłaścicieli proporcjonalnie do ich udziałów we współwłasności znajduje ograniczenie w sytuacji, gdy część współwłaścicieli z rzeczy nie korzysta. Płatności związane z korzystaniem z lokalu leżały wyłącznie w interesie G. N., gdyż tylko ona w tym lokalu zamieszkiwała i korzystała z niego. Reguły przepisu art. 207 k.c. nie można rozpatrywać w oderwaniu od kontekstu pozostałych norm. Wskazany przepis oczywiście określa pewną regułę we wzajemnych relacjach między współwłaścicielami, nie ma ona jednak charakteru absolutnego ani nadrzędnego nad pozostałymi regułami. (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 08 stycznia 1980 r. III CZP 80/79, OSNC 1980/9/157, postanowienie Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze w sprawie II Ca 331/10 oddalające apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w Zgorzelcu w sprawie sygn. akt Ns 478/08). Przez cały okres, za który zwrotu wydatków domaga się uczestniczka, aż do chwili obecnej, mieszkanie przy ul. (...) zajmowała wyłącznie uczestniczka G. N., powinna zatem ponosić koszty utrzymania tego lokalu w tym czasie.

Jak wskazał Sąd Rejonowy, zgodnie z treścią art. 212 § 1-3 k.c. w zw. z art. 1035 k.c., jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, Sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia dopłat i spłat na raty, terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie Sąd na wniosek dłużnika może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych. W doktrynie podkreśla się, że zasądzona „spłata” stanowi wyrażoną w formie pieniężnej wartość zbywanego, w trybie zniesienia współwłasności, udziału we współwłasności. Udziały uczestników postępowania w majątku spadkowym wynoszą, jak wskazano powyżej po ½, zgodnie z treścią postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Krzyków Wydziału I Cywilnego z dnia 22 października 2009 r. (sygn. akt I Ns 1087/09) oraz postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Krzyków Wydziału VI Cywilnego z dnia 1 grudnia 2021 r. (sygn. akt VI Ns 260/21). Mając na uwadze powyższe Sąd zasądził od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kwotę 279.957,36 zł (1/2 część wartości spadku) tytułem spłaty jego udziału w spadku po S. D. (1) i H. D. płatne w sześciu ratach. Pierwsza rata miała być płatna w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia, druga w kwocie 50.000 zł płatna w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia, trzecia w kwocie 50.000 zł płatna w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia, czwarta w kwocie 50.000 zł płatna w terminie 18 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia, piąta w kwocie 50.000 zł płatna w terminie 24 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia, szósta w kwocie 39.957,36 zł płatna w terminie 30 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia. Od każdej z rat, jak wskazał Sąd Rejonowy, zasądził ustawowe odsetki za opóźnienie na wypadek opóźnienia w zapłacie w wyżej wymienionym terminie. Ustalając termin spłaty Sąd miał na uwadze, że zarówno interes wnioskodawcy, jak i uczestniczki postępowania. Takiego interesu wnioskodawcy nie zabezpieczał w żadnym względzie sposób spłaty zaproponowany przez wnioskodawczynię, w miesięcznych ratach po ok. 1.800 zł. Sąd miał tutaj na uwadze wiek wnioskodawcy, jego zły stan zdrowia, jak również zwiększone potrzeby finansowe z tym stanem związane, jak również fakt, że uczestniczka postępowania zamieszkuje nieruchomość od wielu lat, w tym od dwóch lat po śmierci spadkodawczyni, miała zatem w ocenie Sądu możliwość ustalenia planu realnej spłaty swojego brata, skoro wiedziała, iż w mieszkaniu objętym działem spadku chce pozostać. Pierwszą ratę uczestniczka będzie miała możliwość spłacić ze środków zgromadzonych na rachunku spadkodawczyni S. D. (1), w spłacie rat kolejnych może pomóc jej córka lub uczestniczka zamieni lokal na mniejszy, a uzyskaną w wyniku wyrównania wartości dopłatę przeznaczy na spłatę brata. Ponadto wskazał Sąd, iż postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się ponad rok. W tym czasie uczestniczka konsekwentnie domagała się przyznania prawa własności lokalu mieszkalnego na swoją rzecz. Winna liczyć się zatem z ciężarem finansowym stąd płynącym. Sąd wziął również pod uwagę, iż uczestniczka jest wyłącznym dysponentem lokalu od ponad 2 lat, miała zatem możliwość zwiększenia swoich dochodów poprzez wynajęcie chociażby dwóch z czterech pokoi, którymi w lokalu dysponuje.

Sąd I instancji wskazał przy tym, iż na aprobatę nie zasługiwał wniosek R. D. (1) o waloryzację rat spłaty, od 2 do 6 o ogłaszany przez GUS wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych. W ocenie Sądu, przy podziale spadku, w postępowaniu nieprocesowym, nie orzeka się „o zmianie wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia od początku pieniężnego”, lecz uwzględnia się w końcowym rozliczeniu
kwotę tytułem udziału w spadku w sposób przyjęty od dawna w judykaturze. Wskazać również należy, iż rozłożenie na strony ryzyka związanego ze zmianą wartości realnej pieniądza nie musi być równomierne, niemniej jednak w jego wyniku nie powinno nigdy dochodzić do rozstrzygnięć prowadzących do wzbogacenia jednej strony kosztem drugiej, w każdym razie nieuzasadnione jest obciążanie wyłącznie dłużnika skutkami deprecjacji pieniądza.

Równocześnie Sąd zasądził od wnioskodawcy R. D. (1) na rzecz uczestniczki G. N. kwoty 5.568,20 zł, tytułem spłaty udziału uczestniczki w składniku spadku przyznanego wnioskodawcy (10.000 zł x ½), zwrotu kosztów pogrzebu spadkodawczyni S. D. (1) (954,40 zł x ½) oraz zwrotu wydatków na utrzymanie nieruchomości wchodzącej w skład spadku (182 zł x ½), w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w przypadku uchybienia terminowi płatności. Niewielka kwota zasądzona na rzecz uczestniczki tytułem spłaty pozwoli wnioskodawcy na jej zgromadzenie, w terminie wskazanym przez Sąd. Wnioskodawca może również, jak wskazał Sąd, zwrócić się o wsparcie finansowe do swojej żony lub dzieci.

Sąd I instancji wskazał na okoliczność, że w niniejszym postępowaniu wnioskodawca i uczestniczka są względem siebie zarówno wierzycielem, jak i dłużnikiem. Toteż możliwym będzie swoiste skompensowanie przysługujących wzajemnie roszczeń (potrącenie), które zasadniczo spowodują, że kwota należnego G. N. roszczenia, zostanie pochłonięta przez zobowiązanie jakie na niej ciąży wobec R. D. (1) do kwoty niższej. To natomiast (potrącenie) pozostawało już poza kognicją Sądu, toteż kwestia roszczeń, należnych uczestnikom, została określona jak w sentencji postanowienia.

Roszczenie o kosztach Sąd wydał na podstawie art. 520 § 1 k.p.c., uznając, że mimo odrębnych stanowisk, wszyscy uczestnicy domagali się działu spadku, zatem ponoszą koszty zgodnie ze swoim udziałem w sprawie. Zważyć należy, iż mimo odmienności w zakresie stanowiska komu należy przyznać prawo własności spornej nieruchomości, każdemu z uczestników przyświecał jeden cel – a mianowicie, wyjście ze stanu współwłasności. Ugruntowane zostało w doktrynie i orzecznictwie stanowisko, zgodnie którym w niektórych rodzajach postępowań co do zasady w ogóle nie zachodzi sprzeczność interesów, bowiem istotne jest w takim wypadku obiektywne znaczenie wyniku postępowania dla sfery praw i obowiązków zainteresowanych, bez względu na subiektywne oczekiwania uczestników. Innymi słowy odmienne interesy stron nie zawsze oznaczają sprzeczność interesów. Zgodnie z tym poglądem sprzeczność interesów uczestników postępowania nieprocesowego nie występuje, jeśli wynik sprawy sądowej ma równie istotne znaczenie dla każdego z nich. Przyjmuje się, że taka sytuacja ma miejsce w przypadku m.in. spraw o podział majątku, stwierdzenie nabycia praw do spadku lub o wpis w księdze wieczystej, nawet jeśli określone orzeczenie sądu jest korzystne tylko dla niektórych osób biorących udział w postępowaniu. Zwolennicy tego poglądu zwracają uwagę, że z prawnego punktu widzenia w tego rodzaju sprawach sądowych stopień zainteresowania uczestników, z uwagi na istotę i cel postępowania, jest taki sam. I tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 19 listopada 2010 r. w sprawie III CZ 46/10 (LEX nr 688497) wskazał, iż „ w sprawach tzw. działowych nie zachodzi przewidziana w art. 520 § 2 i 3 k.p.c. sprzeczność interesów tych uczestników, którzy domagają się podziału, niezależnie od tego, jaki sposób podziału postulują i jakie wnioski składają w tym względzie. […] Wniesienie apelacji od orzeczenia sądu pierwszej instancji o podziale majątku wspólnego przez uczestnika, który kwestionuje sposób podziału, nie stwarza sprzeczności jego interesów z interesem innego uczestnika akceptującego ten podział oraz niewnoszącego apelacji oraz nie uzasadnia obciążenia skarżącego kosztami postępowania apelacyjnego.” Analogiczne stanowisko zajął również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 2011 r. w sprawie II CZ 55/11 (LEX nr 949024), wskazując, że określona w art. 520 § 1 k.p.c. zasada nie doznaje wyjątków, gdy uczestnicy są w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania lub chociaż nie są w równym stopniu zainteresowani, ich interesy są wspólne. Z kolei w postanowieniu z dnia 15 grudnia 2011 r. w sprawie II CZ 120/11 Sąd Najwyższy wskazał, że o sprzeczności interesów uczestników w rozumieniu art. 520 § 2 i 3 k.p.c. nie przesądza preferowanie przez nich odmiennego sposobu zniesienia współwłasności (LEX nr 478695). Na gruncie niniejszej sprawy każdy z uczestników dążył do zniesienia współwłasności, w odpowiedzi na wniosek uczestniczka nie wniosła o jego oddalenie, a zatem ich interesy nie były sprzeczne. Każdy z uczestników miał bowiem cel w postaci wyjścia ze współwłasności i uregulowania wzajemnych stosunków majątkowych, prezentowali jedynie odmienne zapatrywania co do sposobu dokonania zniesienia współwłasności. Tym samym, Sąd uznał za zasadne, zastosowanie ogólnej zasady, wyrażonej w art. 520 § 1 k.p.c.

Ponieważ ustalono, że uczestnicy postępowania ponoszą koszty, związane ze swym udziałem w sprawie, ich konsekwencją dla Sądu I instancji, było także równe rozdzielenie (po 1/2 na każdego z uczestników) kosztów sądowych. Na koszty postępowania składały się opłata od wniosku w kwocie 2.000 zł uiszczona przez wnioskodawcę, zaliczki na wynagrodzenie biegłego w kwotach po 500 zł uiszczone przez każdego z uczestników oraz wynagrodzenie biegłego w kwocie 1.308,40 zł, zapłacone ze Skarbu Państwa. Uczestniczka winna zatem zwrócić wnioskodawcy połowę poniesionej opłaty od wniosku, czyli kwotę 1.000 zł. Równocześnie Sąd nakazał uiścić wnioskodawcy i uczestniczce na rzecz Skarbu Państwa koszty tymczasowo wyłożone przez Skarb Państwa w kwocie po 679,20 zł, na podstawie art. 83 w zw. z art. 113 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wywiodła uczestniczka postępowania zaskarżając powyższe postanowienie w części tj.

1)  co do punktu VI ponad kwotę ustaloną przez Sąd w wysokości 954,40 zł;

2)  co do punktu VIII ( omyłkowo oznaczonym jako V ) w takim zakresie, w jakim zapłatę zasądzonej od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy kwoty 279.957,36 zł Sąd rozłożył na 6 rat, zamiast 8 rat, a także w zakresie wysokości rat;

3)  co do punktu IX ( omyłkowo oznaczonego jako VI ) ponad zasądzoną od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kwotę 5568,20 zł;

4)  co do punktu X ( omyłkowo oznaczonego jako punkt VIII ) w zakresie kwoty 12174,89 zł.

Powyższemu postanowieniu uczestniczka zarzuciła:

I.  naruszenie przepisu postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 229 k.p.c. skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych, polegającym na przyjęciu przez Sąd I instancji, że uczestniczka poniosła koszty pogrzebu S. D. (1) w części niepokrytej zasiłkiem pogrzebowym z ZUS, w kwocie 954,40 zł, w sytuacji, gdy koszty te w części niepokrytej przedmiotowym zasiłkiem wyniosły 6.804,40 zł, co zostało jednoznacznie uznane przez uczestnika postępowania, a ponadto wynikają one:

- w kwocie 4954,40 zł z przedłożonej do odpowiedzi na wniosek faktury z dnia 19 marca 2021 r. – kwota z tej faktury w zakresie 4000 zł została pokryta z zasiłku pogrzebowego, do rozliczenia pozostała kwota 954,40 zł,

- w kwocie 2300 zł z przedłożonego do odpowiedzi na wniosek potwierdzenia przyjęcia opłaty z dnia 18 marca 2021 r.;

- w kwocie 600 zł z przedłożonego do odpowiedzi na wniosek dowodu wpłaty z dnia 19 marca 2021 r.;

- w kwocie 450 zł z przedłożonego do odpowiedzi na wniosek pokwitowania za mszę;

- w kwocie 1300 zł z przedłożonej do odpowiedzi na wniosek faktury z dnia 11 czerwca 2021 r. ( w zakresie 700 zł ), a ponadto z uznania dokonanego przez wnioskodawcę;

- w kwocie 250 zł ( wiązanka, ramka zdjęcie, różaniec) z uznania dokonanego przez wnioskodawcę;

- w kwocie 950 zł z przedłożonego do odpowiedzi na wniosek pokwitowania z dnia 16 marca 2021 r.

II.  naruszenie prawa materialnego w postaci art. 212 § 3 k.c. w związku z art. 1035 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w nieuwzględnieniu przez Sąd wszystkich okoliczności sprawy uzasadniających rozłożenie na co najmniej 8 rat, a zamiast tego rozłożenie na 6 rat;

III.  naruszenie przepisu art. 686 k.p.c., które miało wpływa na wynik sprawy wyrażające się w nierozliczeniu wszystkich spłaconych przez uczestniczkę długów spadkowych zmarłej S. D. (1) w postaci poniesionych w okresie od marca 2016 r. do marca 2021 r. wydatków na utrzymanie nieruchomości w łącznej kwocie 36 999,56 zł, w sytuacji, gdy w tym okresie uczestniczka zajmowała przedmiotową nieruchomość z żyjącą wówczas S. D. (1), wobec czego S. D. (1) winna czynić wydatki wraz z uczestniczką postępowania na utrzymanie nieruchomości po połowie tj. po 18.499,78 zł , czego nie czyniła, wobec czego uczestniczka postępowania w ramach rozliczenia długów spadkowych winna otrzymać od wnioskodawcy połowę w/w kwoty tj. kwotę 9249,89 zł

Mając powyższe na uwadze uczestniczka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w części tj.

1.  w zakresie pkt VI – poprzez ustalenie, że wnioskodawczyni poniosła koszty pogrzebu w wysokości 6.804,40 zł;

2.  w zakresie pkt VIII ( omyłkowo oznaczonego jak punkt V ) poprzez zasądzenie od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy kwoty 279 957,36 zł w ośmiu ratach;

3.  w zakresie punktu IX ( omyłkowo oznaczonego jako VI ) poprzez zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kwoty 17 743,09 zł tytułem spłaty udziału uczestniczki w przyznanym składniku spadku, zwrotu kosztów pogrzebu i spłaconych długów spadkowych.

Ponadto uczestniczka wniosła o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

W odpowiedzi na apelację wnioskodawca wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu odpowiedzi na apelację wnioskodawca wskazał, iż uznał przed Sądem I instancji roszczenie uczestniczki w zakresie kosztów nie wykazanych rachunkami ( strona 4 odpowiedzi na wniosek ). Jednak uczestniczka wskazała, iż koszty te poniosła w części nie objętej zasiłkiem pogrzebowym, z pieniędzy z rachunku bankowego spadkodawczyni. Odnośnie żądania rozliczenia nakładów na lokal, roszczenie to nie zostało udowodnione. Brak dowodów, iż uczestniczka w ogóle je poniosła. Ponadto wnioskodawca zarzucił, iż jest to nowe roszczenie, które nie zostało zgłoszone przez Sądem I instancji, a art. 383 k.p.c. zakazuje zgłaszania nowych roszczeń dopiero na etapie postępowania apelacyjnego. Wyjątek stanowią roszczenie, które powstały albo stały się wymagalne w toku postępowania apelacyjnego. Uczestniczka zgłosiła natomiast przed Sądem I instancji roszczenie o rozliczenie nakładów poniesionych po śmierci obojga spadkodawców, a w późniejszym piśmie z dnia 25 września 2023 r. zgłosiła nakłady za okres od śmierci spadkodawcy do śmierci spadkodawczyni. Niemniej jednak obecnie tytuł rozliczenia swoich nakładów, uczestniczka określa jako spłata długów, co jest innym roszczeniem niż zgłoszone przed Sądem I instancji. Ponadto uczestnik wskazał, iż opłaty z tytułu używania lokalu nie stanowią nakładów na masę spadkową, służących polepszeniu czy utrzymaniu jej substancji, a są wydatkami wynikłymi z korzystania z lokalu. Skoro tylko uczestniczka korzystała z lokalu, a wnioskodawca nie i nie domagał się dopuszczenia do współposiadania, to przedmiotem dorozumianych ustaleń uczestników doszło do podziału do korzystania. Wnioskodawca nie zgodził się także na rozłożenie spłaty na większą ilość rat z uwagi na stan zdrowia.

Sąd Okręgowy dodatkowo ustalił:

Uczestniczka postępowania dokonała na rzecz wnioskodawcy spłaty jego udziału w przyznanych uczestniczce składnikach majątkowych w wysokości łącznej 99 431,80 zł, uiszczając na rzecz wnioskodawcy w dniu 15 stycznia 2024 r. kwotę 29 431,80 zł, w dniu 1 lipca 2024 r. kwotę 35 000 zł i w dniu 30 grudnia 2024 r. kwotę 35 000 zł.

Dowód: wpłata z dnia 15 stycznia 2024 r. k. 381,

wpłata z dnia 1 lipca 2024 r. k. 380,

wpłata z dnia 30 grudnia 2024 r. k. 382,

Wnioskodawca kontynuuje leczenie szpitalne i ambulatoryjne w związku ze stanem swojego zdrowia, w tym rozpoznaną chorobą krążka międzykręgowego szyjnego z uszkodzeniem rdzenia kręgowego, niedowładem lewej kończyny górnej.

Dowód: dokumentacją z leczenia k. 377,378,355, 356

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja uczestniczki zasługiwała na uwzględnienie w części.

W pierwszej kolejności należało dokonać sprostowania zaskarżonego postanowienia. Zgodnie bowiem z art. 350 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., sąd może sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Oczywistość oznacza, że błędy muszą powstać w wyniku niewłaściwego odzwierciedlenia w orzeczeniu rzeczywistej i niemogącej budzić wątpliwości woli sądu, są obiektywnie i bez wątpliwości dostrzegalne w treści orzeczenia lub wprost wynikają z zestawienia tej treści z zawartością akt, a powstały z powodu technicznej niedoskonałości ujęcia rozstrzygnięcia sądu w słowach, przedstawienia stanowiska sądu w błędnej formie lub w sposób niedokładny, a więc niepełny i nieprecyzyjny (wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2018 r., I UK 110/17 i powołane tam postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 czerwca 2013 r., V CZ 28/13; 31 stycznia 2007 r., II CSK 314/06; z 20 sierpnia 1998 r., III CKU 35/98; z 25 listopada 1976 r., II CZ 9/76; 3 marca 1976 r., II CZ 11/76; 10 marca 1966 r., II CZ 19/66; por. też przykłady podawane w: K. Piasecki, Sprostowanie, uzupełnienie i wykładnia orzeczeń sądów cywilnych, "Palestra" nr 9/1961, s. 9). W przedmiotowej sprawie doszło do błędnej numeracji poszczególnych punktów postanowienia znajdujących się po punkcie VII i oznaczenie punktu VIII, błędnie punktem V w którym uprzednio Sąd I instancji zawarł już rozstrzygnięcie ustalające wydatki poniesione przez uczestniczkę i zachowanie następczo błędnej już kolejności. W związku z powyższym należało sprostować powyższe postanowienie poprzez wpisanie po punkcie VII w miejsce punktu V - punkt VIII, w miejsce punktu VI - punkt IX, w miejsce punktu VIII - punkt X, w miejsce punktu IX - punkt XI, w miejsce punktu X - punkt XII, w miejsce punktu XI - punkt XIII, w miejsce punktu XII - punkt XIV, w miejsce punktu XIII - punkt XV.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w punkcie I postanowienia.

Przechodząc do rozważenia apelacji wskazać należy, iż Sąd II instancji przyjmując za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy, rozważając cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, ten zgromadzony przed Sądem I i II instancji, dokonał jego własnej, samodzielnej i swobodnej oceny w następstwie czego uznał, iż rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego w przeważającej mierze było prawidłowe.

Sąd I instancji zasadniczo prawidłowo rozstrzygnął w przedmiocie podziału majątku wspólnego spadkodawców i działu spadku, tak określając udziały małżonków w majątku wspólnym, ustalając jego skład, a także wartość i sposób podziału. Trafne było też stanowisko Sądu I Instancji w zakresie żądania uczestniczki rozliczenia poniesionych przez nią nakładów, a także rozstrzygnięcia w przedmiocie rozłożenia na raty. Sąd Rejonowy dokonał w powyższym zakresie prawidłowej analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie, poczynił trafne ustalenia faktyczne i w oparciu o nie poczynił trafne rozważania prawne, które znalazły właściwe przełożenie na treść zaskarżonego orzeczenia. Sąd I instancji wadliwie jednak rozstrzygnął, ale tylko częściowo, w zakresie spłaconych przez uczestniczkę postępowania długów. U podstaw korekty zaskarżonego orzeczenia legły zatem te punkty postanowienia, które dotyczyły ustaleń w przedmiocie poniesionych przez spadkodawczynię kosztów pogrzebu, a następnie spłat z powyższego tytułu oraz aktualnej pozostającej do spłaty kwoty z tytułu udziału wnioskodawcy w spadku, wobec spłaty dokonanej przez uczestniczkę na rzecz wnioskodawcy w toku postępowania apelacyjnego.

Spadek - inaczej niż współwłasność rzeczy, a podobnie, jak majątek wspólny małżonków - to masa majątkowa skupiająca wiele praw różnego rodzaju, toteż jej podział regulowany jest odrębnymi przepisami prawa materialnego (art. 1035 i nast., art. 1070 i nast. k.c.) oraz procesowego (art. 680 i nast. k.p.c.). Dział spadku to postępowanie, którego celem jest ustalenie majątku spadkodawcy i rozdzielenie pozostałych po spadkodawcy praw i obowiązków między poszczególnych spadkobierców. Obowiązujące przepisy prawa pozwalają w postępowaniu działowym na rozstrzygnięcie również między innymi o istnieniu zapisów zwykłych, o roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, z tytułu pobranych pożytków i innych przychodów; o roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu poczynionych na spadek nakładów czy z tytułu spłaconych długów spadkowych (art. 686 k.p.c.); o stwierdzeniu bezskuteczności rozporządzenia udziałem w przedmiocie należącym do spadku (art. 1036 k.c.); o zaliczeniu darowizn i zapisów windykacyjnych na schedę spadkową (art. 1039-1043 k.c.).

Uczestniczka G. N., domagała się przed Sądem I instancji, rozliczenia pokrytych przez nią kosztów pogrzebu w kwocie 6.804,40 zł, jak również pokrytych opłat z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2021 i 2022 w kwocie 182 zł oraz wydatków, jakie poniosła w związku z utrzymaniem nieruchomości przy ul. (...) we W.. Uczestniczka wskazała, że od marca 2016 r. do sierpnia 2023 r. regularnie opłacała wydatki na koszty stałe utrzymania nieruchomości (eksploatację, ubezpieczenie budynków, sprzątanie, dezynsekcję i deratyzację, opłaty za tereny wspólne, odpis na fundusz remontowy, konserwację, wywóz śmieci, domofon, przeglądy okresowe). Łącznie z tego tytułu wydatkowała kwotę 55.979,01 zł, ( co Sąd ustalił na podstawie dołączonych zestawień wymiaru opłat na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej w latach 2016 – 2023 ).

Sąd Rejonowy ustalił w oparciu o przeprowadzone dowody, iż uczestniczka poniosła wydatki na koszty pogrzebu w wysokości 954 zł. Powyższe spotkało się z zarzutami uczestniczki naruszenia przez Sąd I instancji art. 229 k.p.c. skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych, polegającym na przyjęciu przez Sąd I instancji, że uczestniczka poniosła koszty pogrzebu S. D. (1) w części niepokrytej zasiłkiem pogrzebowym z ZUS, w kwocie 954,40 zł, w sytuacji, gdy koszty te w części niepokrytej przedmiotowym zasiłkiem wyniosły 6.804,40 zł.

Powyższe zarzuty apelacyjne były zasadne. Granice obowiązku zwrotu kosztów pogrzebu wyznaczają zwyczaje przyjęte w danym środowisku. Te zwyczaje należy rozumieć jako zwykle ponoszone wśród określonego kręgu osób koszty związane z pochowaniem zmarłego. Kierować się należy kryteriami obiektywnymi, oczywiście odniesionymi do pewnego kręgu podmiotów i nie można utożsamiać określenia "zwyczaje przyjęte w danym środowisku" z kosztami poniesionymi przez konkretną osobę w konkretnym przypadku. Orzecznictwo Sądu Najwyższego dostarcza wielu przykładów wydatków związanych z pogrzebem bezpośrednio (jak przewóz zwłok, nabycie trumny, zakup miejsca na cmentarzu i in.), jak również zwrot wydatków, odpowiadających zwyczajom danego środowiska. Do tych zalicza się też koszt postawienia nagrobka, wydatki na wieńce i kwiaty oraz poczęstunek biorących w pogrzebie osób. Do kosztów pogrzebu orzecznictwo zalicza także ponadto umiarkowany wydatek poniesiony na zakup niezbędnej odzieży żałobnej, której noszenia zarówno w czasie pogrzebu, jak i przez dłuższy czas, jest zwyczajowo przyjęte w wielu środowiskach w naszym społeczeństwie.

Jak wynikało z dokumentów przedłożonych przez uczestniczkę do odpowiedzi na wniosek, uczestniczka poniosła następujące wydatki z tytułu zorganizowania pogrzebu: kwotę 4954,40 zł ( kompleksowa usługa pogrzebowa faktura z dnia 19 marca 2021 r. k. 49 ), kwotę 2300 zł ( opłata za grób, potwierdzenie przyjęcia opłaty z dnia 18 marca 2021 r. k. 51 ), kwotę 600 zł ( opłata za mszę i organistę, dowód wpłaty z dnia 19 marca 2021 r. k. 52 ), kwota 450 zł ( opłata za mszę, pokwitowanie k. 53 ), kwotę 1300 zł ( opłacenie usług kamieniarskich, faktura z dnia 11 czerwca 2021 r. w zakresie kwoty 700 zł k. 54 ); kwotę 250 zł ( wiązanka, ramka zdjęcie, różaniec); kwotę 950 zł ( koszty stypy, pokwitowanie z dnia 16 marca 2021 r. k. 50 ). W piśmie przygotowawczym z dnia 23 maja 2022 r. wnioskodawca uznał w całości wydatki związane z kosztami pogrzebu pomimo, iż w istocie w zakresie usług kamieniarskich uczestniczka wykazała pokwitowaniem kwotę 700 zł ( k. 54 ), a w zakresie kwoty 250 zł przeznaczonej na pokrycie kosztów wiązanki, ramki, zdjęcia i różańca, nie przedłożyła potwierdzenia zapłaty. Także w odpowiedzi na apelację wnioskodawca powyższej kwoty nie kwestionował, wskazując jedynie, iż została ona zapłacona z rachunku bankowego spadkodawczyni, skoro obecnie na rachunku jest kwota niższa niż była na dzień otwarcia spadku.

Mając zatem na uwadze, zarówno przepisy prawa materialnego wyznaczające granice obowiązku zwrotu kosztów pogrzebu, jak i materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, potwierdzający fakt zorganizowania przez uczestniczkę pogrzebu spadkodawczyni, a także wydatkowane na ten cel koszty wskazywane przez uczestniczkę postępowania, potwierdzone w znacznym zakresie rachunkami, pokwitowaniami lub dowodami wpłat, a także stanowisko wnioskodawcy, który uznał w całości wydatki poniesione przez uczestniczkę, a wobec czego fakty te jako przyznane w okolicznościach tej sprawy nie wymagały już dowodu ( art. 229 k.p.c. ), Sąd I instancji błędnie ustalił wysokość poniesionych przez wnioskodawczynię wydatków z tego tytułu na kwotę 954,40 zł. Skoro suma wydatkowanych kwot na zorganizowanie pogrzebu wyniosła w sumie 10 804,40 zł, a ZUS pokrył jedynie część tych wydatków w kwocie 4000 zł, jak ustalił Sąd I instancji, to do rozliczenia pozostawała kwota 6804,40 zł. I taka kwota powinna podlegać rozliczeniu pomiędzy stronami. Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty wnioskodawcy, iż rozliczenie pomiędzy stronami postępowania było ostatecznie prawidłowe, gdyż kwota ta została pokryta z rachunku bankowego należącego do spadkodawczyni. Jak wynikało bowiem z punktu VII zaskarżonego postanowienia, Sąd I instancji ustalił, iż środki pieniężne na rachunku płatniczym przyznane wnioskodawczyni wynosiły 53 914,73 zł. Taki stan środków był zgodny ze stanem tego rachunku na dzień otwarcia spadku po spadkodawczyni tj. na dzień 16 marca 2021 r. A zatem, nawet jeśli później uczestniczka dokonała wypłaty z tego rachunku, to Sąd I instancji rozliczył stan środków taki jaki istniał na dzień otwarcia spadku po spadkodawczyni.

Z tej przyczyny zmianie podlegał punkt VI zaskarżonego postanowienia poprzez ustalenie, iż uczestniczka poniosła koszty pogrzebu w kwocie 6804,40 zł. Stosowanie do powyższego, zmianie podlegał także punkt X ( błędnie oznaczony w postanowieniu, jak punkt VIII ) poprzez zasądzenie na rzecz uczestniczki od wnioskodawcy dalszej kwoty z tytułu zwrotu kosztów pogrzebu w kwocie 2925 zł (( 6804,40 zł : 2 = 3402,20 zł – kwota 477,20 zł ( połowa z kwoty 954,40 zł ) rozliczonej już w punkcie IX postanowienia ( błędnie oznaczonego, jako punkt VI w którym Sąd zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki 5 568,20 zł na co złożyła się spłata z tytułu przyznanej wierzytelności – 5000 zł, zwrot połowy zapłaconego podatku od nieruchomości - 91 zł, zwrot wydatków na pogrzeb – 477,20 zł ) ), płatnej w terminie 14 dni od uprawomocnienia się orzeczenia wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienie w płatności. Przy czym Sąd II instancji nie naruszył tego postanowienia w pozostałym zakresie.

Sąd II instancji za niezasadne uznał natomiast pozostały zarzuty uczestniczki w zakresie nierozliczenia kwot wydatkowanych na utrzymanie nieruchomości.

Na etapie postępowania przed Sądem I instancji uczestniczka wskazała, że od marca 2016 r. do sierpnia 2023 r. z tytułu stałych kosztów utrzymania nieruchomości (eksploatację, ubezpieczenie budynków, sprzątanie, dezynsekcję i deratyzację, opłaty za tereny wspólne, odpis na fundusz remontowy, konserwację, wywóz śmieci, domofon, przeglądy okresowe) wydatkowała kwotę 55.979,01 zł.

W apelacji uczestniczka wskazując na naruszenie w tym zakresie art. 686 k.p.c. zarzuciła nierozliczenie przez Sąd I instancji wszystkich spłaconych przez uczestniczkę długów spadkowych zmarłej S. D. (1). Uczestniczka wskazała na węższy niż przed Sądem Rejonowym okres za który domaga się spłaty, bo od marca 2016 r. do marca 2021 r. i niższą kwotę wydatków na utrzymanie nieruchomości, bo mieszczącej się w łącznej kwocie 36 999,56 zł. Uczestniczka podniosła, iż w tym okresie zajmowała przedmiotową nieruchomość z żyjącą wówczas S. D. (1), wobec czego S. D. (1) winna czynić wydatki wraz z uczestniczką postępowania na utrzymanie nieruchomości po połowie tj. po 18.499,78 zł, czego nie czyniła, a wobec czego uczestniczka postępowania w ramach rozliczenia długów spadkowych winna otrzymać od wnioskodawcy połowę w/w kwoty tj. kwotę 9 249,89 zł. Argumentacja prawna co do żądania zwrotu powyżej wydatkowanych kwot na utrzymanie nieruchomości, choć w istocie uległa zmianie, na co słusznie zwrócił uwagę wnioskodawca w odpowiedzi na apelację, to jednak nie można zgodzić się z zarzutami wnioskodawcy, iż jest to nowe żądanie. W istocie kwota jakiej domaga się zasądzenia na etapie postępowania apelacyjnego uczestniczka jest nadal kwotą wydatków poczynionych na nieruchomość spadkową, ale kwotą mniejszą niż dotychczas żądaną, gdyż dotyczy węższego okresu, ale zawierającego się nadal w okresie jaki wskazywano przed Sądem I instancji. Zmieniła się tylko argumentacja prawna dotycząca żądania zwrotu tej kwoty, gdyż obecnie uczestniczka wskazuje, iż nie były to nakłady, a w istocie spłacone długi spadkowe.

Zgodnie z treścią art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Oznacza to, że o zakresie obowiązków majątkowych zmarłego, które przejdą na jego spadkobierców decyduje stan istniejący w chwili otwarcia spadku, czyli w dacie śmierci spadkodawcy. Jeżeli w tej dacie istniało określone zobowiązanie, to przechodzi ono na spadkobiercę. Do masy spadkowej wchodzą jedynie długi istniejące, które powstały za życia spadkodawcy. Z datą otwarcia spadku spadkobiercy wstępują w sytuację prawną zmarłego, czyli w przypadku istniejącego długu stają się dłużnikami. Z datą śmierci spadkodawcy jego dług, staje się długiem spadkobiercy. Oznacza to, że zaliczeniu do długów spadkowych podlegają tylko długi istniejące na dzień otwarcia spadku i w wysokości przypadającej na tę datę. Szczególnego rodzaju długami spadkowymi mogą być koszty leczenia spadkodawcy, opieki nad nim, jego utrzymania, czyli te wszystkie koszty, jakie określona osoba bądź osoby poniosły przed śmiercią spadkodawcy w związku z jego niedołęstwem lub chorobą, a których spadkodawca nie zdążył lub nie mógł - wobec braku środków - uregulować.

W ocenie Sądu Okręgowego nie można uznać kwot wydatkowanych na nieruchomość w której uczestniczka mieszkała wraz ze spadkodawczynią, w okolicznościach tej sprawy, jako długów spadkowych.

Sąd Rejonowy słusznie ocenił, biorąc pod uwagę przeprowadzone postępowanie dowodowe, iż pomiędzy stronami doszło do dorozumianego zawarcia umowy w przedmiocie użytkowania wchodzącej w skład spadku nieruchomości, a to w taki sposób, iż po śmierci spadkodawcy w lokalu tym zamieszkiwała uczestniczka wraz ze spadkodawczynią, a po śmierci spadkodawczyni w lokalu zamieszkiwała tylko uczestniczka ponosząc ciężary związane z korzystaniem z tej nieruchomości. Uczestniczka zamieszkiwała w tym lokalu zarówno przed, jak i po śmierci rodziców uczestników i jak wskazał Sąd I instancji, bezspornym było też, iż to jej finalnie przypadnie własność tego składnika spadku. Wnioskodawca po śmierci rodziców nie mieszkał w mieszkaniu i nie żądał od uczestniczki dopuszczenia go do współkorzystania z tego lokalu. Oczywistym było, iż skoro uczestniczka, jak i matka stron zajmują lokal spadkowy, to będą regulowały opłaty i tak też było, należności bowiem z tytułu opłat do WM, jak i opłat za media były regulowane na bieżąco i nigdy nie były zgłaszane żądania rozliczenia wydatkowanych kwot. Słusznie Sąd Rejonowy wskazał, iż na podstawie przepisu art. 207 k.c. współwłaściciel nie może domagać się od reszty współwłaścicieli, proporcjonalnie do ich udziałów, zwrotu każdego wydatku na rzecz i w każdej sytuacji. Zasada wyrażona w przywołanym artykule stanowiąca, że wydatki związane z rzeczą wspólną są ponoszone przez współwłaścicieli proporcjonalnie do ich udziałów we współwłasności znajduje ograniczenie w sytuacji, gdy część współwłaścicieli z rzeczy nie korzysta. Wskazany przepis oczywiście określa pewną regułę we wzajemnych relacjach między współwłaścicielami, nie ma ona jednak charakteru absolutnego ani nadrzędnego nad pozostałymi regułami. Przyjęte na gruncie kodeksu cywilnego pojęcie współwłasności obejmuje swoim zakresem różne sposoby posiadania i korzystania z rzeczy wspólnej przez współwłaścicieli, w tym bezpośrednie i wspólne z pozostałymi współwłaścicielami posiadanie i korzystanie z całej rzeczy, bezpośrednie i wyłączne posiadanie oraz korzystanie z wydzielonej części rzeczy wspólnej (podział quoad usum), ewentualnie pośrednie posiadanie i korzystanie z całej rzeczy przez pobieranie pożytków cywilnych. Z art. 206 k.c. wynika, że został w nim unormowany tylko pierwszy z wymienionych sposobów posiadania i korzystania z rzeczy wspólnej przez współwłaścicieli, stąd współwłaściciele w drodze umowy mogą przewidziane w nim bezpośrednie i wspólne korzystanie z całej rzeczy zmienić na bezpośrednie korzystanie z wydzielonych im części rzeczy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2001 r., III CKN 21/99, oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2006 r., III CZP 9/06, OSNC 2007, Nr 3, poz. 37). Art. 206 k.c. ma charakter względnie obowiązujący, stąd wszyscy współwłaściciele mogą zgodnie ustalić inny sposób posiadania i korzystania z rzeczy wspólnej w drodze umowy:, w szczególności mogą oni rozdzielić posiadanie i korzystanie w czasie, rozdzielić korzystanie wedle pożytków, podzielić rzecz do korzystania quoad usum lub też powierzyć rzecz do wyłącznego posiadania jednemu ze współwłaścicieli z równoczesnym obowiązkiem wydania pożytków na rzecz pozostałych współwłaścicieli stosownie do wielkości przysługujących im udziałów. Umowa taka wywołuje wyłącznie skutki obligacyjne w relacjach między jej stronami, nie zmieniając stosunków własnościowych i ustalając w sposób względnie trwały sposób korzystania ze wspólnej rzeczy.

Skoro zatem doszło do ustalenia pomiędzy współwłaścicielami sposobu posiadania i korzystania ze wspólnego lokalu, czego uczestniczka nie kwestionowała, to taka umowa wywołała skutki w relacjach pomiędzy wnioskodawcą oraz uczestniczką postępowania i żądanie teraz zwrotu wydatków związanych z korzystaniem z lokalu było niezasadne. Twierdzenia uczestniczki, iż sama, bez udziału spadkodawczyni, pokrywała w całości kwoty na utrzymanie lokalu nie mają znaczenia w zakresie rozliczeń z wnioskodawcą. Uczestniczka mieszkała w w/w lokalu wraz z matką stron, razem prowadziły wspólne gospodarstwo domowe i to jakie były ustalenia pomiędzy uczestniczką a spadkodawczynią odnośnie pokrywania poszczególnych wydatków za lokal czy zakup żywności, nie miało znaczenia w stosunku do wnioskodawcy i w rozliczeniach z wnioskodawcą. Okoliczność, iż wpłat za lokal dokonywała osobiście uczestniczka, nie uzasadnia żądania zasądzenia zwrotu części tych kwot od wnioskodawcy w zakresie w jakim przypadały na matkę stron. Uczestniczka nie wykazała po pierwsze, iż kwoty te pochodziły tylko z jej majątku i w żaden sposób nie uzyskała ona wobec wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego, zwolnienia z ciężaru pokrywania np. innych wydatków ponoszonych w gospodarstwie, a po drugie, iż ponosiła także w całości koszty opieki nad spadkodawczynią, jej utrzymania, leczenia, wyżywienia ponieważ spadkodawczyni nie mogła - wobec braku środków – takich wydatków ponosić i regulować.

Mając zatem powyższe na uwadze, zarzuty apelacyjne w tym zakresie nie zasługiwały na uwzględnienie.

Korekty wymagał natomiast punkt VIII postanowienia ( błędnie oznaczony w zaskarżonym postanowieniu jako V ), którym Sąd I instancji zasądził spłaty od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy z tytułu przyznanych uczestniczce składników spadku ( tj. prawa własności nieruchomości i środkach pieniężnych na rachunku bankowym ) w związku ze spłatą wnioskodawcy dokonaną przez uczestniczkę postępowania w toku postępowania apelacyjnego, na łączną kwotę 99 431,80 zł, a co zostało ustalone na podstawie dowodów wpłat i potwierdzenia tych wpłat przez wnioskodawcę. Wysokość spłaty przy uwzględnieniu dokonanych wpłat wyniosła zatem 180 525,56 zł, którą Sąd Okręgowy rozłożył na 6 rat i od każdej z rat zasądził ustawowe odsetki za opóźnienie na wypadek opóźnienia w zapłacie w terminie. Zgodnie z treścią art. 212 §1-3 k.c. w zw. z art. 1035 k.c., jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, Sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. Ustalając terminy spłaty, Sąd II instancji miał na uwadze zarówno interes wnioskodawcy, jak i uczestniczki postępowania i zgodził się z Sądem Rejonowym, co do ilości rat i terminu ich zapłaty, nie podzielając zarzutów uczestniczki w tym zakresie. Sąd I instancji w sposób prawidłowy wyważył interesy stron postępowania biorąc pod uwagę wiek wnioskodawcy, jego zły stan zdrowia, jak również zwiększone potrzeby finansowe z tym stanem związane. Uczestniczka postępowania zamieszkuje nieruchomość od wielu lat, od samego początku wnioskuje o przyznanie jej nieruchomości, gdyż zaspokaja ona jej potrzeby mieszkaniowe. Biorąc zatem pod uwagę długość trwania postępowania, w tym także okres trwania postępowania apelacyjnego, w ocenie Sądu uczestniczka mogła przygotować się do spłaty. W chwili obecnej, w związku ze spłatami już dokonanymi od stycznia 2024 r. do grudnia 2024 r., na rzecz wnioskodawcy, w istocie kwota spłaty jest mniejsza. Oczywiście spłaty dokonane już przez uczestniczkę pochodziły ze środków, którymi uczestniczka już dysponowała, w związku z czym pozostałe do zapłaty kwoty będą wymagały przygotowania się do ich spłaty. Niemniej jednak uczestniczka wnosząc o rozłożenie spłaty na dodatkowe jeszcze dwie raty, chciała uzyskać zmniejszenie wysokości rat. Dokonując jednak spłaty w toku postępowania apelacyjnego, nie można nie zauważyć, iż kwota do spłaty uległa zmniejszeniu a przez to i wysokość tych rat, które obecnie wynoszą po 34.000 zł, oprócz ostatniej nieco większej raty. Pierwszą ratę zatem Sąd II instancji określił na 10.000 zł płatną w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się orzeczenia, podobnie, jak i kwoty zasądzone od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki, co umożliwi stronom postępowania wzajemne rozliczenie ( poprzez potrącenie ) z tytułu przyznanych składników majątkowych, długów spadkowych i wydatków, powodując, iż wnioskodawczyni choć w krótki terminie, to jednak obciążona będzie pierwszą ratą w niewielkiej kwocie. Druga płatna w terminie 6 miesięcy od momentu uprawomocnienia się orzeczenia i każda następna płatna w terminie 6 miesięcy od poprzedniej, umożliwi uczestniczce przygotowanie się do spłaty. Wnioskodawca natomiast poprzez dokonane już spłaty w toku postępowania apelacyjnego przynajmniej częściowo uzyskał już potrzebne mu środki finansowe na wskazywane przez niego leczenie. Same oczekiwania i twierdzenia uczestniczki (która od początku do pozyskania lokalu zmierzała), co do ograniczonych możliwości finansowych dla realizacji spłaty, nie mogą być bez wątpienia wyznacznikiem terminu spłaty wnioskodawcy, którego interes też bowiem musi być uwzględniony. Sąd Okręgowy uwzględniając zatem całokształt okoliczności sprawy, sytuację uczestniczki i wnioskodawcy uznał, iż spłaty na rzecz wnioskodawcy określone przez Sąd II instancji, zamykające się w 6 ratach będą racjonalne i stanowiące kompromis równoważący interesy obu stron.

W kontekście powyższych rozważań, Sąd Okręgowy dokonując częściowych a wskazanych wyżej zmian zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 386§1 k.p.c. orzekł jak w punkcie II sentencji. Apelacja uczestniczki postępowania w nieuwzględnionym zakresie podlegała oddaleniu na podstawie przepisu art. 385 k.p.c. (pkt III sentencji).

Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego w pkt IV znalazło oparcie w art. 520§1 k.p.c. zgodnie z którym w postępowaniu nieprocesowym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, co uzasadniało oddalenie wniosków uczestników o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego od drugiego uczestnika. W tzw. sprawach działowych, do jakich należą sprawy o podział majątku wspólnego, zniesienie współwłasności, dział spadku nie zachodzi sprzeczność interesów o której mowa w art. 520 § 2 i 3 k.p.c., nie występuje ona nawet wówczas, gdy uczestnicy postępowania wskazują różne sposoby podziału tego majątku i zgłaszają w tym zakresie odmienne wnioski. W postępowaniu tym strony są także w równym stopniu zainteresowane rozstrzygnięciem i ich interesy są wspólne o tyle, że celem postępowania jest wyjście ze wspólności majątkowej i uregulowanie wzajemnych stosunków majątkowych. Okoliczność zatem, iż strony nie były zgodne czy to w zakresie składu i wartości majątku spadkowego nie stwarza stanu sprzeczności ich interesów w sprawie o dział spadku, z koniecznością którego dokonania się zgadzali. Sąd Okręgowy uznał zatem że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie i oddalił wniosek wnioskodawcy i uczestniczki o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

SSO Małgorzata Dasiewicz-Kowalczyk

Sygn. akt II Ca 187/24

ZARZĄDZENIE

1.  (...);

2.  (...).